طبقه‌بندی حواس

این حواس اندام مخصوص و متمرکزی ندارند، بلکه گیرنده‌های آن‌ها در بخش‌های مختلف بدن مثل پوست، ماهیچه‌های اسکلتی و زردپی‌ها پراکنده شده‌اند.

ساختار گیرنده‌های حواس پیکری چگونه است؟ این گیرنده‌ها عموماً به دو شکل دیده می‌شوند:

انتهای دارینه (دندریت) آزاد: بدون هیچ پوششی هستند، مانند گیرنده‌های درد یا گیرنده دما.

انتهای دارینه درون پوشش پیوندی: دارینه درون کپسولی از بافت پیوندی قرار دارد، مانند گیرنده فشار در پوست.

انواع حواس پیکری:

حواس پیکری شامل چهار حس اصلی زیر هستند:

1 حس تماس (گیرنده‌های مکانیکی):

با تماس، فشار یا ارتعاش تحریک می‌شوند.

تعداد آن‌ها در همه جای پوست یکسان نیست؛ مثلاً در نوک انگشتان و لب‌ها تجمع بیشتری دارند و به همین دلیل این نواحی حساس‌ترند.

2 حس دما:

این گیرنده‌ها (که انتهای دارینه آزاد هستند) در پوست و همچنین بخش‌های درونی بدن مثل برخی سیاهرگ‌های بزرگ قرار دارند.

گیرنده‌های درونی به تغییرات دمای درون بدن، و گیرنده‌های پوستی به تغییرات دمای سطح بدن (سرما و گرما) حساس‌اند.

3 حس وضعیت (گیرنده‌های مکانیکی):

به مغز اطلاع می‌دهند که قسمت‌های مختلف بدن هنگام حرکت یا سکون نسبت به هم چه وضعیتی دارند.

محل قرارگیری آن‌ها در ماهیچه‌های اسکلتی، زردپی‌ها و کپسول پوشاننده مفصل‌ها است.

آن‌ها به «کشیده شدن» حساس‌اند؛ مثلاً با حرکت دست، گیرنده‌های درون ماهیچه کشیده شده و تحریک می‌شوند.

4 حس درد:

این گیرنده‌ها انتهای دارینه آزاد هستند و در پوست و دیواره سرخرگ‌ها یافت می‌شوند.

به آسیب‌های بافتی (عوامل مکانیکی مثل بریدگی، سرما/گرمای شدید و مواد شیمیایی مثل لاکتیک اسید) پاسخ می‌دهند و سازش پیدا نمی‌کنند.

برخلاف حواس پیکری که پراکنده بودند، گیرنده‌های حواس ویژه در «اندام‌های حسی ویژه‌ای» متمرکز شده‌اند و ساختارهای بسیار تخصصی‌تری دارند.

این حواس شامل ۵ دسته هستند:

1 بینایی: (گیرنده‌های نوری مستقر در چشم)

2 شنوایی: (گیرنده‌های مکانیکی مستقر در گوش)

3 تعادل: (گیرنده‌های مکانیکی مستقر در بخش دهلیزی گوش)

4 بویایی: (گیرنده‌های شیمیایی مستقر در سقف حفره بینی)

5 چشایی: (گیرنده‌های شیمیایی مستقر در جوانه‌های چشایی روی زبان)